MANAS DİYARI - KIRGIZİSTAN

Kırgızistan’a 2. gidişim.

Hani, başka bir ülkede yaşam kurmuşsunuz, seneler sonra memleketinize dönersiniz, içinizi bir huzur bir mutluluk kaplar ya; İşte Kırgızistan a ayak bastığınızda bu huzuru hissediyorsunuz. İnsanların misafirperverliğinden midir, yoksa Ata Topraklarına basmanın verdiği bir huzur mudur bilinmez ancak buraya gelirken bir heyecan, neşe, buradan ayrılırken bir hüzün kaplıyor insanın içini.

Öncelikle Kırgız kardeşlerimiz kimmiş, kimlermiş diye bir bakalım;

840 yılında Uygur Devleti ni yıkarak kendi devletlerini kuran Kırgızlar, topraklarında Göktürk Kağanlığı, Kırgız Kağanlığı, Karahanlı Devleti, Moğol İmparatorluğu, Çarlık Rusyası ve Sovyet Dönemlerini yaşamışlar.
Kırgızlar, Karahanlılar egemenliğinde (12.yy) müslüman olmuşlar. 1881 yılında Rus İmparatorluğu egemenliği altına giren Kırgızlar 1991 de Sovyetler Birliğinden ayrılarak bağımsızlığını ilan etmişler. Ülkenin nüfusu 5,5 milyon. Etnik gruplar; Kırgızlar %64.9, Özbekler 13.8 ve Ruslar 12.5. Müslüman oranı %76. Ülkede %18 Hristiyan, %2 Budist, %4 Ateist bulunuyor. Müslümanların çoğunlukta olmalarına rağmen baş örtülü kadın oranı %1 bile değil. Nedenini sorduğumda “Biz Arap değiliz, bizim kültürümüzde kadını kapatmak yok“ diyorlar.

Tanrı yani Tengri Dağları ülkenin %65 ini kaplıyor. Kırgız yazar Cengiz Aytmatov un romanlarında “mehtabın, yeryüzünde en güzel şekilde seyredildiği yer“ olarak nitelediği “Issık gölü“ bu dağların eteklerindedir. Dünyanın en büyük krater gölü olmasının yanı sıra Peru ve Bolivya arasında kalan Titikaka dan sonra dünyanın en büyük dağ gölüdür. Denizden 1.609 metre yüksekliğinde, 668 metre derinlikte ve alanı 6.236 kilometre karedir. Issık gölü adını, kaplıcaları ve göl tabanındaki sıcak (ısıtılmış) su kaynaklarından alıyor.

Bu gezimizde 3 gün şehirden uzak Yurt adı verilen çadırlarda kalıyoruz. Bu Yurt larda elektrik yok, su yok, duş, tuvalet yok ve tabi ki internet de yok. Yer yatağında ve birkaç kişi beraber yatıyoruz. İhtiyaçlar çayır-çimende gideriliyor. İlk gün buradaki yaşam şatlarına gerçekten çok zorlanıyoruz. Ancak diğer günlerde alıştık bu ilkel yaşamı sevdik bile. Hatta son gün bizi 5* otele götürdüklerinde tuvaleti, yatağı yadırgayıp ihtiyaçlarımızı alışık olduğumuz üzere dışarıda, bahçede giderme özlemi içerisine bile girdik. :)

Kırgızlar, Ruslardan bağımsızlıklarını kazandıklarında biz Türklere çok güvenmişler. Ancak ilk gelen Türklerin içindeki Kırgız devleti ile iş yapan kötü niyetliler avansları alıp kaçmışlar. İki ülke arasında seneler süren bir kırgınlık, güven bunalımı olmuş. Bunun giderilmesi yıllar almış. Şimdi ilişkilerimiz daha düzelmiş. Ve hala, biz Türklere çok ekmek var burada.

Kırgızlar, 20. yüzyıla kadar Arap, 1928 den sonra Latin, 1948 den itibaren Kiril alfabesini kullanmışlardır. Kırgızca Türk lehçelerinden Kıpçak Grubu na ait bir lehçedir. Kırgızlar kendi aralarında konuşurlarsa bir şey anlamayabilirsiniz. Ancak gözünüzün içine bakarak ve yavaş konuşurlarsa anlaşabilir oluyorlar. Gramerlerimiz aynı. Kelimelerde ve telaffuzda farklılıklar var. Bizim dilimiz çok sayıda Arapça ve Fransızca kelime barındırırken Kırgızca çok sayıda Rusça kelime barındırıyor. Oysa 400 milyona yakın Türk ün ortak kullanabileceği “öz Türkçe“ kısa bir dil çalıştayı ile başarılı olabilir. Meşhur Kırgız halk edebiyatından Manas Destanı nı okuyanlar Kırgız dili ile aramızda çok büyük fark olmadığını anlarlar. (Aşağıda küçük bir örnek bulacaksınız)

Ortak dil uygulamadığımız takdirde bu güne kadar Azeri dostlarımızla yaşadığımız komik diyaloglar, Türk Cumhuriyetlerinde de sıkça rastlanmaya devam edecektir. Ör.Kazakistan da otelinde odanıza yanlışlıkla giren kadın temizlik görevlisinin “lütfen geçirip goyunuz“ cümlesini eyleme geçirmeye kalkarsanız tutuklanabilirsiniz. Oysa bu sadece “özür dilerim“ demektir. Veya otelinize birlikte geldiğiniz Kırgız iş arkadaşınızın, siz henüz oda anahtarınızı ararken size “aç kıçı“ önerisiyle ona çift dalabilirsiniz. (anahtar demek)

Ayran bizimse, kısrak sütünün ekşitilmesiyle elde edilen “Kımız '' ve deve sütünün ekşitilmesiyle yapılan “Şubat '' da kırgızların milli içecekleri. Bu içecekler bekletildiği her gün alkol oranları yükselir. Bizden söylemesi; Mide alışık değil ise, ilk içilen Kımız o günü kapalı kapılar ardında geçirtir. “Biş parmaq“ Kırgızların en meşhur yemeği olup, en iyi baş parmak at etinden yapılır ve çok önemli misafirlere ikram edilir. Bu yemek adını beş parmakla yenmesinden alır. Kesme denilen ince kesilmiş hamurun üzerine, çok küçük doğranmış et ve soğandan oluşan sosun ilave edilmesiyle yapılır. Bunun dışında Kırgız pilavı (pılof), şiş (şaşlık) en çok tüketilen yemekleridir. Burada her fırının ekmeğinde yapan fırının mühürü vardır. Kırgızlar evlerine ilk kez gelen misafire ekmek ve tuz ikram ederler. Kırgız geleneklerine göre sunulan ekmekten en az bir parça yemeniz gerekiyor. Aksi takdirde misafirin ev sahibine karşı düşmanca duygular beslediği kabul ediliyor.

Çorbalar kaşıksız direkt kaseden içiliyor. Yemeklerde “Aksakal“ kuralı var. Bu diğer doğu bloğu ülkelerindeki “Tamada“ kültürüne çok benziyor. En yaşlı, en saygın kişi masanın ortasına oturtulur ve ondan bir yemek konuşması yapması beklenir. Yine Kırgızlar evlerine gelen misafirlerine sundukları yemeklerden artanları yani yiyemediklerini paket olarak misafirlerine veriyorlar. Bu paketi almamak ev sahibine karşı hakaret sayılıyor. Kalpak kültürü de önemli burada. Kalpaklar renk ve şekillerine göre sosyal statüyü ve saygınlığı temsil ediyorlar.

Pegasus Havayollarını kutlamak gerek. Batmış bir şirketi (manasair) satın alarak ülkenin bir numaralı ve modern havayolu haline getirmişler. Ama halkın uçak tekerlekleri yere inince “ohh, bu seferde kurtardık alkışı“ geleneğini değiştirememişler.

Ülke 2005 ve 2010 da 2 darbe görmüştür. Kırgızistan da 2005 de dönemin Devlet Başkanı Askar Akayev i yolsuzluk yaptığı gerekçesiyle deviren halk, Akayev in yerine gelen Kurmanbek Bakiyev e karşı 2010 yılında aynı suçlamayla ayaklanarak Bakiyev i de koltuğundan etti. Ülke an itibarı ile Parlamenter sisteme sahiptir.

Eğitim; Eğitim ve Sağlık ücretsizdir. Okuma yazma oranı %93 tür. Kırgızistan da 16 Türk okulu ve 2 Türk üniversitesi vardır. Ancak sadece Türk okullarında Kız-Erkek ayırımı var. Kırgızistan ın en iyi üniversitesi; Türkiye Manas Üniversitesi dir. Manas Destanının 1000. Yıldönümü olan 1995 te iki kardeş ülkenin arzusu ile başkent Bişkek te kurulmuştur.

Adettendir; çakma da olsa Kırgızistan da mutlaka “kız kaçırılarak“ evleniliyor. Bunun dışında diğer tüm ritüeller tanıdık. Bir önemli! benzerlik daha; Kırgızların kırsaldaki trafik levhaları kurşun delikleri nedeniyle delik deşiktir.

Ekonomi; Kırgızistan belki de Türk Dünyasındaki en fakir ülke. Dağlık bölgelerde yarış atları yetiştiriliyor, tavşan besleniyor, arıcılık yapılıyor. Ülkede, makine, otomotiv, gıda, çimento, cam ve konserve fabrikaları mevcut.

Gezilecek yerler; Kırgızistan da Bişkek, Burana Kulesi, Naryn, Torugart, Taş Rabat şehirlerinde UNESCO Dünya Kültür Mirası Adayı Burana Kulesi ve “Balbay '' anıt mezarlarını, Taşrabat Kervansarayı gezilecek, görülecek yerler arasında.

Resimler için: https://www.facebook.com/media/set/?set=a.123153798295556.1073741845.100018028081781&type=3

Manas Destanından bir örnek;
“AD TOYU“

Yakup Han, karısı Çıyrıçı dan

şimdi bir oğlan doğurttu.

Oğlunun yüzüne baktı,

beyaz eti pamuk gibi,

kemikleri bakır gibi.

Bir ak kısrak kestirdi,

Yakup Han, doğan oğlunun adını

dört ulu peygambere

“Manas '' koydurdu.

Dört peygamber onu kucakladı,

peygamber çocuğu sınadı.

Yarkent ten gelen yedi elçi

yemeği övüp yeyip gitti,

“Manas obur olacak! '' deyip gitti.

Çin den gelen kırk elçi

yemeklerden bol yeyip gitti,

“Manas Çinlileri kıracak! '' deyip gitti.

Nogay dan gelen on elçi

turup eti yeyip gitti,

“Manas korkunç olacak! '' deyip gitti…
          |                              

Cem POLATOĞLU
Andiamo Tur
15 Temmuz 2017 Cumartesi
Mesaj Gönder 628



 Yorumlar

Hüsnü GÜMÜŞ
Yazara Mesaj gönderin
SİNOP MAVİSİ

Yusuf YAVUZ
Yazara Mesaj gönderin
HES CENNETİ GİBİ GÖSTERDİLER, CEHENNEME ÇEVİRDİLER!

Asil S. TUNÇER
Yazara Mesaj gönderin
MACARLAR VE TÜRKLER -I-

Mahmut Ökçesiz
Yazara Mesaj gönderin
ISTANBUL TARİHİ MEZARLIKLARI -10

Olay SALCAN
Yazara Mesaj gönderin
LÜBBEY KÖYÜ

Uzm.Dr. Sinan İbiş
Yazara Mesaj gönderin
TURİZMİN GELECEĞİNDE 55 YAŞ ÜSTÜ TURİSTLER VAR

Nilgün ATAR
Yazara Mesaj gönderin
BENİM BABAM ATATÜRK'Ü GÖRDÜ...

Recep YAVUZ
Yazara Mesaj gönderin
2017 TURİZM İSTATİSTİKLERİ

Tüm Yazarlarımız
Koşe Yazıları RSS hizmeti


İslami Oteller
Otel Fiyatları


. . .