ANITKABİR –I–

Atatürk’ün Anıt Mezarı

Ulu Önder e yakışır bir anıtmezar yapılması düşüncesiyle zamanın hükümeti uygun bir yer aramaya başladı. Kolay bir iş ve çabucak alınacak bir karar olmadığından en iyisi bir komisyon oluşturmak ve işi onlara bırakmaktı. Ata nın vefatından yaklaşık bir ay sonra komisyon çalışmaya başladı.

Varılan ilk karar anıtmezar konusunda yerli olduğu kadar yabancı bilim adamlarının da fikrinin alınmasıydı. Bunun için toplam dört yabancı mimarın düşüncelerinin tartışıldığı ikinci toplantı on gün sonra yapıldı. Bu toplantıdan çıkan sonuç daha çok tavsiye niteliğindeydi ve yer tespitine çalışılıyordu. Buna göre; Çankaya, Etnografya Müzesi, BMM nin arkasındaki Kabatepe, Ankara Kalesi, Milli Eğitim Bakanlığı için ayrılan arsa, Eski Ziraat Mektebi, Gençlik Parkı, Altındağ daki Hıdırlık Tepe ve Gazi Orman Çiftliği uygun yerlerdi.

Neden ilk yer olarak Çankaya ydı çünkü Ulu Önder Atatürk öldükten sonra Çankaya ya gömülmek istemişti. Ayrıca uzun yıllar Çankaya da oturmuş ve burayı çok sevmişti. Zamanının çoğunu orda geçirmiş, çokça mesaide bulunmuştu. İnkılaplar ve programlar ekseri burada hazırlanmış, uygulamaya konulmuştu. Önemli kararları Çankaya da vermiş ve tartışmıştı. Bu sebepledir ki Çankaya konusunda hemen hemen herkes hemfikirdi. Çankaya nın yanı sıra Etnografya Müzesi de öneriler arasındaydı çünkü hâlihazırda Ulu Önder Dolmabahçe de kılınan cenaze namazından sonra özel bir tahnit ve gömüt usulüyle burada bulunuyordu. Tekrar kımıldatılmadan, ruhu incinmeden aynı yerde defnedilip ebedi istirahatgâhı aynı yer olsun, deniliyordu.

Diğer bir yer de Ankara Kalesi ydi. Anıtkabir in burada yapılması fikrini savunanlar öncelikle Ankara Kalesi nin rakım olarak yüksekte olması ve her yerden görünmesi özelliğini öne sürüyorlardı. Kale, hem başkentin sembolü hem de tarihi önemi olan bir mekândı. Böylesi yüce bir kişiliği ve adı tarihe geçmiş bir devlet adamının mezarı ancak buraya yaraşırdı. Öyleyse Ata buraya defnedilmelidir, demekteydiler. Fakat Kale ye defin fikrinin karşısında olanlar da vardı ve şunu söylenmekteydi: “Kale, geçmişi temsil eden arkeolojik bir alandır. Galatlılar tarafından kurulmuş, Romalılar tarafından alınmış ve Bizans da kullanmış, Türkler tarafından geliştirilip yerleşim yeri yapılmıştır. Fakat Mustafa Kemal Atatürk, tüm bu saydıklarımızın üstüne yeni bir cumhuriyet kurmuştur. Onun kurduğu ülke imajı ve devrim fikri bu küçücük kaleye sığdırılıp, hapsedilemez.

Ayrıca, yeni bir çağ açan liderin mezarı eski, geçmişi andıran bir yerden çok geleceği işaret eden yeni bir yer olmalı. O misyonunu tamamlamış köhne bir yapı yerine yeni misyon başlatan yeni bir mekanda seçilmeli. Ayrıca Ulu Önder in herhangi arka plana, tarihi mekâna, desteğe ihtiyacı yoktur. Kendi başına bağımsız ve kendi içinde anlamlıdır. Dolayısıyla Kale uygun değildir. Özel, farklı ve çağdaş bir anıtmezar en uygunudur, diye konuşuluyordu. Tüm bu seçeneklerin yanında Milli Eğitim Bakanlığı nın şimdiki yeri o zaman henüz arsaydı ve burası da mezar için konuşulmaya başlanmıştı. Fakat şehrin orta yerinde olması, çok işlek bir cadde ile onun yaratacağı kalabalık, yaşanacağı trafik dolayısıyla bu günlük hayatın en işlek alanı olduğundan sonuçta pek uygun görülmedi.

Eski Ziraat Mektebi seçeneği ise ilk başta uzak olduğundan puan kaybetti. Oysaki Ata ya birlikte Sivas tan Ankara ya gelen Heyet-i Temsiliye ilkin buraya yerleşmiş ve Kurtuluş Savaşı nın en kritik günlerinde bu binada önemli kararlar almıştı. Dolayısıyla hem anlamlıydı, hem de Ata nın ikamet ettiği yerlerdendi. Ancak, bu da kabul görmedi. Zira bu uzaklıkta bir yeri kim gidecek ve Ata yı ziyaret etmek isteyecekti. Son seçeneklerden biri de Gençlik Parkı düşüncesiydi zira Ata, gençleri seviyor, onlara güveniyordu. Yeşillikti, havadardı ama burası Ankara halkının yegâne eğlenme ve dinlenme yerlerinden biriydi. Anıtmezar buraya yapılacak olursa parkın çehresi ve işlevi değişecek, halk da böyle bir sosyal alandan mahrum kalacaktı. Öte yandan; yer çukurdu ve Ata nın yüceliğine pek uymuyordu. Tüm bunlar yan yana gelince komisyonun aklına pek yatmadı ve bundan da vazgeçildi.

Park ve gezi yeri olmaz, oranın eğlence havasını söndürür diyenler haliyle Gazi Orman Çiftliği teklifine de karşı çıkmışlardı. Oysa burası Ata nın bizzat kendisi tarafından kurulduğu, neredeyse son yıllarını geçirdiği, ürettiği ve yetiştirdiği ürünlerle solu olup onun sosyal-ekonomik yönünü temsil ediyordu. Çokça da anısı vardı. Buraya gömülmesiyle ruhen mutlu olacağı görüşü komisyondaki bazı üyeler üzerinde hâkimdi lakin yeterli çoğunluğa erişemedi. Bir diğer öneri olan Altındağ a itirazlar bu sefer rakımın yüksek olmasındandı. Anıt her yerden görülsün denilirken bu sefer aksi yönde oylar, bu yüksekliğe herkes kolay çıkamaz, Ata yı ziyarete gidemez, diyenlerden geldi. Ata, hem özel bir yere gömülmeli, bu yer biraz yüksekte olmalı ama kolay çıkılıp inilmeli ve de şehre yakın olmalı ama çok da merkezde olmamalıydı. Peki, neresi olabilirdi?

Bu sefer BMM de onbeş kişilik bir üst komisyon kuruldu ve 1939 un Ocak ında ilk toplantı yapıldı. Tüm seçenekler yeniden gözden geçirilip anıtmezar için en uygun yerin Çankaya olduğu, eğer olmazsa Etnografya Müzesi nin de olabileceği kabul edilmek üzereyken Komisyon Başkanı birden, “tüm teklif edilen yerleri inceleyip gördünüz o halde başka yerler de incelenip, görüşülebilir '' , dedi. Bu söz üzerine sil baştan yapıldı ve artık karar verilmek üzereyken nedense yeni yer aranmaya başlandı.

O dönemde üzerinde pek yapı olmayan Rasat Tepe, yani bugünkü Anıttepe, şehrin ortasında ama boş ve de her yerden kolay görülebilir bir konumda olduğundan uygun olduğu kararına varıldı amma velakin evvelinde Çankaya üzerinde hemfikir olanlar bu sefer buna itiraz ettiler, kararlarından dönmeyeceklerini belirttiler. Fakat Rasat Tepe yi görmek isteyenlerin sesi daha kuvvetli çıkınca gidip bir kez daha bakılıp öyle karar verilmesi yönünde karar çıktı. Zira Rasat Tepe bugünün ve yarının semti, hem Dikmen e hem Etlik e uzanan bir ay misali çevreye hâkim ve başkentin göbeğinde adeta bir yıldız gibi duran ve yukarıdan bakıldığında topoğrafik olarak ay-yıldızı hatırlatan coğrafi yapıya sahipti.

Şayet Rasat Tepe seçilir ve anıtmezar buraya inşa edilirse ülkenin başkenti Ata sına kollarını açmış, kucaklamış ve ay-yıldızın ortasında Ata özel bir yatağa yatırılmış, vatanın bağrına emanet edilmiş olacaktı. Milletvekillerinden biri söz alarak, Ata yla birlikte yaptıkları bir şehir gezisine ait anısını paylaştı. Ona göre Atatürk, Rasat Tepe ye geldiklerinde, “bu tepe ne güzel bir anıt yeri olur '' demişti. İşte bundan sonra Rasat Tepe üzerinde çoğunluk sağlandı ve Anıtkabir in ileride Anıttepe olarak adlandırılacak olan yere yapılmasına karar verildi.

Söz konusu komisyon nihai kararı Hükümet e iletildi ve Temmuz 1939 da Rasat Tepe ye bir anıt mezar inşasına karar verildi. Yani Anıtkabir inşa edilip, bugünkü Anıttepe ye dönüştürülmesi için ilk adım atılmış oldu. Tepenin doruğunda birkaç küçük yapı vardı. Bunlar meteoroloji istasyonu olarak kullanılıyordu. Yalnız eski Ankaralılar buraya, tümülüslerden dolayı “Beştepeler“ diyordu. İleride anlaşılacağı üzere bu tümülüslerin en erkeni M.Ö.8.yy a tarihlenen Frig dönemi mezarıydı. Aslında onlar da bir nevi önemli kişiler adına yapılmış anıt mezarlardı.

Anıtkabir yapımı için karar kesinleşince buradaki tümülüsler kaldırıldı ve bulunan paha biçilmez eserler müzeye konuldu. Ayrıca Rasattepe üzerinde kadastro işlemleri yapıldı, devlet ve özel mülkiyetlerin kaydı çıkarıldı, krokisi çizildi. Şahıs arazilerinin kamulaştırılmasına başlandı. Ankara Belediyesi tarafından 5 Eylül 1940 tarihli Ulus Gazetesi nde yayınlanarak halka duyuruldu.

Sürecek…



          |                              

Asil S. TUNÇER
Profesyonel Turist Rehberi
10 Ocak 2018 Çarşamba
Mesaj Gönder 154



 Yorumlar

Yusuf YAVUZ
Yazara Mesaj gönderin
ÇILGIN PROJELER İÇİN ARAP YATIRIMCI ARANIYOR

Mahmut Ökçesiz
Yazara Mesaj gönderin
İSTANBUL TARİHİ MEZARLIKLARI -18

Erdal AKTAN
Yazara Mesaj gönderin
ABD VE TÜRKİYE'DE FİKRİ MÜLKİYET VE TELİF HAKLARI UYGULAMALARI

Serdar Taştanoğlu
Yazara Mesaj gönderin
İSTANBUL ANILARIM II Yorum VAR !

Hüsnü GÜMÜŞ
Yazara Mesaj gönderin
YÖREMDE VE ÜLKEMDE GEZGİN OLMAK

Uzm.Dr. Sinan İbiş
Yazara Mesaj gönderin
TAKİP EDİLECEK MEDİKAL TURİZM TRENDLERİ

Olay SALCAN
Yazara Mesaj gönderin
HİNDİSTAN'DA TÜRK İZLERİ

Nilgün ATAR
Yazara Mesaj gönderin
İRLANDA'DAN BAŞARILI BİR YAŞLI BAKIMEVİ MODELİ..

Tüm Yazarlarımız
Koşe Yazıları RSS hizmeti


İslami Oteller
Otel Fiyatları


. . .