BU PROJE MİLYONLARCA ORKİDEYİ YOK OLMAKTAN KURTARACAK!

Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde yürütülen bilimsel çalışmayla dondurma ve salep üretiminde kullanılmak için her yıl milyonlarcası doğadan sökülen orkide türlerinin toprak koşullarında üretilmesi sağlandı…

Yazın dondurma kış aylarında ise sıcak içecek olan salebin üretiminde kullanılan orkide bitkisinin bazı türlerine ait yumrular yasak olmasına rağmen milyonlarcası doğadan sökülerek satılıyor. Yapılan araştırmalara göre Türkiye’deki orkide katliamı korkunç boyutlara ulaşmış durumda. Buna göre yılda yaklaşık 50 ton salep tüketimi olan Türkiye’de bu ihtiyacı karşılamak için her yıl 180 milyon civarında orkide bilinçsizce sökülerek yok ediliyor. Nesli yok olma tehdidiyle karşı karşıya olan türleri de barındıran orkidelerin korunması için salep ihtiyacını kültür ortamında yetiştirilen orkidelerin yumrularından karşılamak için son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar da sonuç vermeye başladı.

Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümünde Prof. Dr. Yasemin Özdener Kömpe önderliğindeki ekip tarafından yürütülen projeyle salep üretiminde kullanılan orkidelerin toprak koşullarında üretiminde başarılı sonuçlar alındı. Dünyada ilk kez bu proje kapsamında tohum çimlenmesi yoluyla orkide üretilerek yeniden tohum elde edildiğini dile getiren Prof. Dr. Kömpe, bu çalışmanın salep orkidelerinin yok olmasının önüne geçmesinin yanı sıra yeni bir üretim ve kazanç sahası yaratacağını söyledi.

Türkiye’de doğal olarak yayılış gösteren yaklaşık 170 orkide türü bir yandan denetimsiz toplayıcılık diğer yandan da kentleşme baskısıyla karşı karşıya. Buna bir de uluslararası biyokaçakçılık gibi bitki hırsızlığı eklenince son yıllarda Türkiye’deki orkide türleri için alarm zilleri çalmaya başladı. Türkiye’de doğal olarak yetişen orkide türlerinin 80 kadarı yasa dışı yollarla sökülerek ticarete konu ediliyor.

TÜRKİYE’NİN ORKİDELERİ KAÇAK OLARAK VAHŞİCE SÖKÜLÜYOR
Bitkinin köklerindeki iki yumrudan dolayı Eski Yunanca’da ’testis’ anlamına gelen ’Orkhis’ kökünden gelen orkide (Ophrys), Türkçe’ye de yine benzer anlamdaki Arapça ‘salep-tilki testisi’ kelimesinden girmiş. Antalya, Muğla, Isparta, Burdur, Kastamonu, Sinop, Zonguldak, Elazığ, Kahramanmaraş, Gaziantep, Hatay, Bitlis, Muş ve Van gibi illerde yetişen orkide türleri çiçeklenme dönemi olan Nisan ayından itibaren kaçak ve bilinçsiz şekilde toplayıcılar tarafından sökülerek tüccarlara satılıyor. Kökündeki iki yumrunun da sökülmesi durumunda bitki tamamen ölüyor. Kurutulduktan sonra süt ile kaynatılan orkide yumruları öğütülerek toz haline getiriliyor ve daha çok dondurma üretiminde kullanılıyor.

BİTKİYİ KÜLTÜR ORTAMINDA ÜRETMEK İÇİN ÇALIŞMALAR SÜRÜYOR
Burdur’un Bucak ilçesi, Türkiye’deki salep ticaretinin büyük bölümünün yapıldığı merkezlerden biri. Bucak’ta bulunan değirmenlerde öğütülen salep, toz olarak ülkenin dört bir yanında satışa sunuluyor. Orkide sökümünün en yaygın olduğu yerler Ege ve Akdeniz bölgeleri. Sökülen her 100 orkideden 65’i Ege ve Akdeniz bölgesinden. Geriye kalanı ise Karadeniz, İç Anadolu ve doğu ve güneydoğu illerinden sökülüyor. Bir kilo salep elde etmek için 1000 ila 4500 arasında yumruya ihtiyaç var. Yılda yaklaşık 50 ton civarında salep tüketimi olan Türkiye’de bu ihtiyacı karşılamak için her yıl yaklaşık 180 milyon civarında orkide sökülerek yok ediliyor. Ancak orkideler için bu tablonun en kötü yanlarından biri de türün kültür ortamında bugüne kadar sağlıklı ve sürekli biçimde üretilememiş olması.

ORKİDE ÜRETİMİNDE EN VERİMLİ SONUÇ SAMSUN’DA SAĞLANDI
Orkide türlerini bir kültür bitkisi olarak üretip yaygınlaştırmak için son yıllarda çeşitli çalışmalar başlatıldı. 2014 yılında dönemin Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından başlatılan ve 2014-2018 yıllarını kapsayan ‘Salep Eylem Planı’ da bu çalışmalardan biriydi. Çalışma kapsamında bakanlığa bağlı kuruluşlarda orkide üretimi denemeleri yapıldı. Ancak orkidelerin laboratuvar ortamına bağlı kalmaksızın toprak koşullarında yetiştirilmesiyle ilgili en verimli sonuç Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde TÜBİTAK desteğiyle yürütülen bir projede sağlandı.

SALEP ORKİDELERİ ARTIK TOHUMDAN ÜRETİLEBİLECEK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ), Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü bünyesinde Prof. Dr. Yasemin Özdener Kömpe’nin yürütücülüğünde yapılan bilimsel çalışmayla, salep üretiminde kullanılan orkide türünün toprak koşullarında tohumdan üretimi sağlandı. Bu çalışmanın olumlu sonuç vermesinin ardından salep üretiminde kullanılan orkideler artık tohumdan yetiştirilebilecek.

15 GÜNDE ÇİMLENİYOR, İKİ AYDA FİDEYE DÖNÜŞÜYOR
Çalışma hakkında bilgi veren Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Yasemin Özdener Kömpe, toprak koşullarında hiç bir özel besi yeri ve laboratuvar ortamı gerektirmeden tohumdan salep orkidesi üreten ekip olmaktan gurur duyduklarını belirterek bunun Türkiye’de bir ilk olduğunu dile getirdi. Uyguladıkları yöntem ile orkide tohumlarının 15 günde çimlenerek iki ay içerisinde fideye dönüştüğünü belirten Kömpe, bitkinin altı ay içinde ilk yumrusunu verdiğini, ikinci yılda ise salep üretilebilecek özellikte yumrular oluşturduğu bilgisini verdi.

DÜNYADA BİR İLK, ORKİDELER ARTIK BAHÇELERDE ÜRETİLEBİLECEK
Dünyada ilk kez salep elde edilen orkidelerin tohum çimlenmesi yoluyla üretilerek tekrar tohum elde edildiğinin altını çizen Prof. Dr. Yasemin Özdener Kömpe, bu yıl içerisinde tohum tescili için başvuru yapılacağını belirterek, “Bu sonuç, yeni bir başlangıç oldu ve devam eden araştırmalarımız sonucunda salep amacıyla en fazla toplanan orkideleri de bu yöntem ile çimlendirip ilk yumruları aldık. Sadece salep orkidelerini değil aynı zamanda süs bitkisi olarak yurt dışından ithal edilen tropikal orkideleri de aynı yöntem ile üretebiliyoruz. Bu ayrıca umut ve gurur verici bir sonuçtur. Bu yıl saha denemelerine başlandı. Çok yakında salep üretimi için doğadan yumru toplamaya ya da bazı kişilerden derneklerden yüksek ücretler karşılığında yumru satın almaya gerek kalmadan üreticiler tarlalarında, bahçelerinde tohumdan salep orkidesini kolayca üretebileceklerdir” diye konuştu.

‘YASADIŞI TOPLAMA VE TAHRİBAT SONA ERECEK’
Salep orkidesinin bugüne kadar doğadan yasadışı olarak toplandığını ve bunun sonucunda doğanın tahrip ve talan edildiğini vurgulayan Kömpe, “Uyguladığımız yöntemin hayata geçirilmesi ile salep orkidelerinde yasadışı toplama, doğayı tahrip dönemi sona erecek; düzenli ve sürdürülebilir tarımının yapılmasının önü açılmış olacaktır. Salep ekonomide üretim ve kazanç kapısı olacaktır” dedi.

Türkiye’de her yıl oluşan yeni orkide yumrularının toplanarak bir sonraki yıl meydana gelecek bitkinin yok edildiğini söyleyen Prof. Dr. Kömpe, “Bu nedenle orkideler çok ciddi yok olma tehdidi ile karşı karşıyadır. İçecek ve dondurma sektörünün ihtiyacı için salep yetiştiriciliği büyük önem taşıyor. Salep üretiminin bulduğumuz tohumdan fideleme üretim yöntemi ile salep orkidelerinin yok olmasının önüne geçilecek, sürdürülebilir üretim yöntemine sahip olunacak, yeni bir üretim ve kazanç sahası yaratılmış olunacaktır” diye konuştu.

‘ORKİDELER TÜM DÜNYADA CİDDİ YOK OLMA TEHDİDİ ALTINDA’
Projede birlikte çalıştıkları Prof. Dr. İbrahim Özkoç ve Dr. Vildan Akın Mutlu adına çalışmaya destek veren TÜBİTAK’a da teşekkürlerini ileten Prof. Dr. Yasemin Özdener Kömpe, şunları dile getirdi: “Orkideler gerçekten çok özel bitkiler. Çiçekleri çok özel, tohumları çok özel, yumruları ve hele kökleri; çok daha özel. Zira köklerinde çok özel misafirleri var. Bu öyle bir misafir ki orkidelerin doğadaki eşleri, yeryüzünde yayılış faktörü; çok özel mantarlar. Orkideler tüm dünyada 30 bin civarında farklı türe sahip. Her bir orkide bitkisi binlerce tohum üretmesine rağmen tüm dünyada ciddi yok olma tehlikesi altında. Aşırı tahribat yok olmayı hızlandırıyor fakat bu binlerce tohuma ne oluyor? Orkide köklerindeki o özel mantarlarla tohum toprakta buluşabilirse yeni orkide bitkisine gelişiyor. Buluşamazsa 2-3 yıl içinde tohum yok oluyor. İşte biz bu özel buluşmayı gerçekleştirdik. Karadeniz bölgesinde bir orkide türü üzerinde başladığımız çalışmalarımız şuanda geniş bir genç araştırmacı grubu ile bütün Türkiye orkidelerini kapsayan geniş bir araştırmaya evrilmiş durumda. Kısa zaman içinde hem salep üretime yönelik hem de nesli yok olma tehdidi altındaki, özellikle Türkiye’de endemik orkidelerin birey sayılarının arttırılmasına yönelik gerçekçi ve sürdürülebilir üretimi yapılacaktır.”






          |                              

Yusuf YAVUZ
Gazeteci Yazar
13 Ekim 2019 Pazar
Mesaj Gönder 163



 Yorumlar

Olay SALCAN
Yazara Mesaj gönderin
FRANSA ŞATOLARI

Cem POLATOĞLU
Yazara Mesaj gönderin
OYUM, EN FAZLA KADIN ADAY BULUNDURAN LİSTEYE

Nilgün ATAR
Yazara Mesaj gönderin
ARTIK KADIN ELİ TÜRSAB'A DA DEĞMELİDİR

Kemal ŞENDİKİCİ
Yazara Mesaj gönderin
KAMUYA AİT SİVAS KANGAL ÇİFTLİĞİ REZALETİ

Şebnem Başdere ORMAN
Yazara Mesaj gönderin
TURİZM ELÇİLERİNİZ MİSYONUNUZU DEVAM ETTİRECEK

Fatih KUTLU
Yazara Mesaj gönderin
DÖRT GÜNDE PARİS

Dursun YILDIZ
Yazara Mesaj gönderin
BÜYÜK KENTLERDE SU İÇİN ENERJİ VERİMLİLİĞİ KONUSUNDA NE YAPILMALI ?

Prof. Dr. Tuncay NEYİŞÇİ
Yazara Mesaj gönderin
GÖRDÜK; GEZDİK; İNCELEDİK; YAZDIK

Tüm Yazarlarımız
Koşe Yazıları RSS hizmeti




. . .